دانشگاه ازاد نوراباد ممسني

سنگهاي ادراري که ما بين مردم بيشتر بصورت سنگ
کليه مصطلح هستند، يک بيماري شايع بوده و 5 درصد مردم را در طول زندگي گرفتار مي
کنند. ميزان شيوع سنگ ادراري در مردان دو برابر زنان مي باشد. معمولا اولين سنگ
سازي در حول و حوش 30 سالگي اتفاق مي افتد، و حداکثر ميزان شيوع ما بين 55-35
سالگي است.  از خصوصيات سنگهاي کليه ايجاد
درد شديد و آسيب به کليه ها است و در بسياري از موارد نمي توان با دارو سنگ را حل
کرد. از خصوصيات ديگر سنگهاي ادراري عود آنها است و سابق بر اين که هنوز سنگ شکن و
تجهيزات جراحي وجود نداشت، بيماران بطور مکرر تحت عمل جراحي قرار مي گرفتند و گاها
نيز بعلت عملهاي جراحي مکرر بيمار کليه خود را از دست مي داد. در حال حاضر نير با
اينکه تجهيزات پيشرفته وجود دارند ولي کار کردن با آنها نياز مند بيهوشي بوده و
گاها تهاجمي مي باشند. اگر بتوان سنگهاي ادراري را با دارو حل کرد و يا با تجويز
داروهائي از تشکيل سنگ پيشگيري نمود، براي بيمار خيلي کمک کننده خواهد بود.

در
بيمارانيکه داراي سنگهاي ادراري عود کننده هستند مي توان توسط اقدامات زير از عود
سنگ به مقدار زيادي جلوگيري کرد:

·         انجام بررسيهاي متابوليک براي پيدا کردن علت سنگ
سازي

·         مصرف رژيم غذائي و مايعات مناسب

·         تجويز دارو

آزمايش خون و تجزيه ادرار 24 ساعته اساس تشخيص
در بيماراني هستند که مبتلا به سنگهاي عود شونده مي باشند. اگرچه تعدادي از سنگها
داراي علت ارثي هستند ولي بيشتر از واکنش ما بين عادات رژيم غذائي و مصرف مايعات و
استعداد ارثي مي باشند. ميزان عود در بيمار مبتلا به سنگ اگزالات کلسيمي اگر درمان
پيشگيري کننده دريافت نکنند، در 10 سال، 50 درصد است.

فرايند سنگ سازي در بدن با
موارد زير رابطه دارد:

·         حجم ادرار

·         غلظت يونهاي کلسيم، فسفات، اگزالات، سديم و اسيد
اوريک

·         غلظت مواد مهار کننده سنگ سازي در ادرار
(سيترات، منيزيوم)

·         pH
ادرار

با دستکاري موارد فوق مي توان از تشکيل سنگ
جلوگيري و يا نسبت به حل شدن سنگ اقدام کرد.

بالابودن غلظت يونهاي فوق الذکر، کاهش pH
ادرار، کاهش حجم ادرار و کاهش سيترات ادرار فرد را مستعد سنگ سازي مي کند. مثلا
اگر يک فرد مبتلا به سنگ کليه اگر بطور مداوم داراي ادرار اسيدي است (pH
ادرار پائين است) مي توان با تجويز مواد قاليائي و بالا بردن pH
ادرار هم از تشکيل سنگ جلوگيري کرد و هم اينکه کمک به حل شدن سنگ نمود.

کلا سنگها از نظر نوع به 5 دسته بزرگ تقسيم مي شوند:

·         اگزالات کلسيم 70 درصد

·         فسفات کلسيم 10-5 درصد

·         اسيد اوريک 10 درصد

·         استرويت 20-15 درصد

·         سيستئين يک درصد

به عبارت ديگر مي توان سنگها را به دو دسته بزرگ تقسيم کرد:
سنگهاي حاوي کلسيم – سنگهاي فاقد کلسيم

عوامل زير خطر ايجاد سنگهاي ادراري را افزايش مي دهند، بنابراين توجه به اين عوامل کمک زيادي به خوانندگان محترمي که مبتلا به سنگهاي
ادراري هستند مي کند تا از ميزان عود سنگ بکاهند:

·         بيماريهاي روده اي: سبب
کاهش حجم ادرار، اسيدي شدن ادرار، افزايش اگزالات ادرار و کاهش سيترات ادرار مي
شوند.

·         خوردن بيش از حد گوشت: سبب
ايجاد ادرار اسيدي، افزايش اسيد اوريک ادرار و کاهش سيترات ادرار مي شود.

·         مصرف بيش از حد اگزالات با
رژيم غذائي: اگزالات براي سنگسازي از قويترين عوامل است.

·         مصرف نمک زياد: سبب افزايش
کلسيم ادرار مي شود.

·         سابقه فاميلي سنگ: سبب
استعداد ژنتيکي به سنگ سازي مي شود.

·         مقاومت به انسولين: سبب
تغيير pH ادرار مي شود.

·         بيماري نقرس: سبب افزايش
اسيد اوريک ادرار مي شود.

·         حجم ادرار اندک: سبب
افزايش غلظت مواد يوني در ادرار مي گردد.

·         چاقي: سبب افزايش کلسيم
ادرار مي شود.

·         پرکاري غده پاراتيروئيد:
سبب افزايش کلسيم ادرار مي شود.

·         بي حرکتي طولان مدت مثل
افراديکه بعلت شکستگي اندام تحتاني مدتها در رختخواب مي مانند: سبب افزايش کلسيم
ادرار مي شود.

اگر به موارد فوق دقت کنيم مي بينيم که با اقدامات ساده مي
توان از تشکيل سنگ پيشگيري کرد، مثلا يک بيمار چاق کافي است، وزن خود را کاهش دهد،
نمک و گوشت کم مصرف کند و ميزان مصرف مايعات را زياد نمايد. متاسفانه در جامعه ما
بيماران عادت کرده اند که همه بيماريها را با پاکتها دارو درمان کنند، در صورتيکه
بسياري از بيماريها از جمله بيماريهاي قلبي عروقي با تغيير در سبک زندگي قابل
پيشگيري هستند.

بنابراين براي پيشگيري از تشکيل سنگ و يا حداقل کاستن از
ميزان عود سنگ ادراري موارد زير توصيه مي شوند. موارد زير کلي هستند و بسته به نوع
اختصاصي سنگ کليه توصيه هاي اختصاصي نيز وجود دارند که در مباحث مربوطه ذکر خواهند
شد:

·         مقدار زيادي در روز آب
مصرف کنيد و اين مصرف را براي سرتاسر روز تقسيم نمائيد. بيماران داراي سنگ کليه
بايد روزانه 5/2 ليتر ادرار داشته باشند. شما بايد هر از چند گاهي ميزان ادرار 24
ساعته خود را اندازه گيري کنيد. براي اينکار از ساعت 6 صبح يک روز تا ساعت 6 صبح
فردا ادرار خود را در ظرفي جمع آوري و اندازه گيري نمائيد. بسياري از افراد که
معتقد هستند به ميزان کافي ادرار دارند، موقع اندازه گيري حجم ادرار متوجه مي شوند
که ميزان آن کافي نيست. اگر شما در آب و هوائي زندگي مي کنيد که گرم و خشک است،
ميزان مايعات مورد نياز شما بيشتر خواهد بود. همچنين اگر شما داراي شغلي با فعاليت
بدني بيشتر و در محيط گرم هستيد، باز ميزان مايعات مورد نياز شما بيشتر خواهد بود.
بهترين راه براي اينکه پي ببريد که به ميزان کافي مايعات مصرف کرده ايد يا نه رنگ
ادرار است. هر قدر رنگ ادرار به سفيدي گرايش داشته باشد، ميزان مصرف آب زيادتر و
هر قدر رنگ ادرار تندتر (زردتر) باشد، ميزان مصرف آب کمتر بوده است.

·         از غذاهائي که حاوي
اگزالات زياد هستند پرهيز کنيد. مواد زير سرشار از اگزالات هستند: ريواس، چغندر،
باميه، اسفناج، گوجه فرنگي، نوشابه، آجيل، چائي، شکلات .

·         از رژيم غذائي کم نمک
استفاده کنيد.

·         مصرف گوشت خود را محدود
کنيد، براي تامين پروتئين مورد نياز بدن، بيشتر از پروتئينهاي غير حيواني استفاده
کنيد.

·         از رژيم غذائي حاوي کلسيم
استفاده کنيد ولي مکمل کلسيم مصرف نکنيد. حتما در رژيم غذائي خود بايد به مقدار
کافي کلسيم داشته باشيد.

·         مصرف پتاسيم را زياد کنيد.
ميوه جات حاوي مقادير زيادي پتاسيم هستند.

·         مصرف نصف فنجان آبليمو در
روز سبب افزايش سيترات ادرار مي شود. سيترات از مواد مهم مهار کننده سنگ سازي است.
برعکس آب سيب، آب گريپ فروت و قره قاط حاوي مقدار زيادي اگزالات هستند و بايد از
آنها اجتناب کرد.

·         آبجو و الکل حاوي پورين
هستند و در افراديکه داراي سنگهاي اسيد اوريکي مي باشند سبب افزايش تشکيل سنگ سازي
مي شوند.

·         با وجود تبليغ زياد اگرچه
مصرف امگا 3براي سلامتي بدن مفيد است، ولي براي جلوگيري از تشکيل سنگ مفيد نيست.

·         اگر لازم باشد با يک متخصص
تغذيه مشورت نمائيد.